Çelişkiler, Olasılıklar ve Ütopyalar Arasında Kültür Sanat Projesi

Çelişkiler, Olasılıklar Ve Ütopyalar Arasında kültür sanat projesi, 2014 yılındaki maden faciasından sonra akademik çabaların da merkezi haline gelen Soma’da kömürden çıkış, yenilenebilir enerjiye geçiş sürecini “çevre adaleti” kavramı etrafında ele alırken, Soma’ya yakın konumda bulunan Bergama ve Ayvalık’ta açılan yenilenebilir enerji santrallerinin yerele olan etkisini de “mülksüzleştirme” kavramı etrafında transdisipliner bir yöntemle ele alarak tartışıyor.

Kömürden çıkış, yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinin mekânsal olarak iç içe geçtiği, fakat bu dönüşümün yarattığı çelişkilerin görünür kılınmadığı coğrafi kesitte yer alan Soma, Bergama ve Ayvalık’da gerçekleşen proje, paneller ve söyleşilerle bölge üzerine üretilen akademik bilgiyi yerele taşırken; projenin sergileri çelişkiler arasında başka bir olasılığın imkanını arıyor, akademik ve aktivist tartışmalara sanatın perspektifinden bakıyor. Sanat atölyeleri, film gösterimleri, kamusal alan ve mekan sergileri, çocuklar ve gençlerle bölgede yapılacak atölye çalışmaları ile genişleyen katılımcı bir yol izleyen proje, sanatsal ve kültürel çalışmaların sosyal aktivizmle kesiştiği bir alanda hareket ediyor.

Proje Kasım 2025’de sanatçı ve akademisyen Seçkin Aydın’ın “yavaş umut” ve “yavaş şiddet” kavramlarını artivizm çerçevesinde ele alan “Anlatılmamış Hikayeler” atölyesinin açık çağrısıyla başladı. Atölye 10 sanatçıyla Ocak ve Şubat aylarında gerçekleşti. Çocuklara yönelik çalışmalar ise “Bana Bi Enerji Geldi!” yaratıcı drama atölyesi ile başladı; Duygu Aslan ve Umut Aslan yürütücülüğünde gerçekleşen atölyede çocuklar, enerji kavramı üzerine düşünerek performatif ifade alanlarını geliştirdi.

Projenin sergileri için davet edilen sanatçılara yönelik hazırlanan “Adil Bir Dönüşüm İçin Düşünme Araçları” başlıklı seminerleri proje danışmanları tarafından hazırlandı. Seminerlerin ilkinde Hande Paker “Çevre Adaleti”, Fikret Adaman “Mülksüzleştirme” sunumunu gerçekleştirdi. İkinci seminerde Gökçe Yeniev enerji dönüşümünü politik ekoloji perspektifinden ele aldı.

Davetli sanatçıların bölgeyi hem düşünsel hem de duyusal olarak deneyimlemesini hedefleyen saha ziyaretleri ise Nisan 2026’da gerçekleşti. Soma Belediyesi’nin ve Bergama Çevre Platformu’nun da katkılarıyla Soma’da Eynez kömür maden sahası, İmbat Madencilik, Darkale, Deniş açık ocak maden sahası ve termik santral civarı, Bergama’da ise rüzgar ve elektirik enerji santrallerinin yoğunlukta olduğu Koyuneli mahallesine sanatçılarla saha ziyaretleri yapıldı.

Soma Maden Faciası’nın yıldönümü için hazırlanan “13 Mayıs: Tanıklığın Ötesi” fotoğraf sergisi ise 12 Mayıs’ta Soma’da açıldı. Belgesel fotoğrafçı Yusuf Aslan’ın Soma Maden Faciası fotoğraf çalışmasından bir seçkinin yer aldığı sergi, Soma Maden Faciası’nı belirli bir güne ait olmaktan çıkararak, süreklileşmiş bir şimdiye işaret ediyor, donmuş bir zamanın değil, kesintisiz bir şiddetin görsel alanını oluşturuyor. Olayın toplumsal, politik ve duygusal izlerinin nasıl dolaşıma girdiğini hissettiren bir alan kuruyor. Sergi 7 Haziran’a kadar Soma’da Millet Bahçesi’nde devam ediyor.

Projenin 5,6,7 Haziran’da gerçekleşecek etkinlik programı ise 5 Haziran Dünya Çevre Gününde Bergama Kültür Merkezi’nde başlıyor. Soma, Bergama ve Ayvalık’tan sanatçı çocukların “Başka Bir Dünya” resim sergisinin açılışının ardından Murat Arsel, Fırat Genç ve Zekiye Buğurcu ile Enerji Coğrafyaları: Toprak, Emek ve Yeşil Çelişkiler paneli gerçekleşiyor. Sanatçılar, Berna Dolmacı, Hakan Kırdar, Selin Atik, Sezgi Abalı, Talha Demiral, Tunca Subaşı, Yücel Tunca ve Zekiye Buğurcu’nun proje kapsamında ürettiği eserlerden oluşan ve küratörlüğünü Günseli Baki’nin yaptığı “İhtimal Eşikleri” sergisi ise Odeon Pergamon Kültür Sanat Alanı’nda açılıyor. 6 Haziran’da Soma Atatürk Kültür Merkezi’nde gerçekleşecek program Yücel Tunca’nın “Bir Coğrafyanın Z Raporu” sergisinin açılışıyla başlıyor. Yönetmen Hadika Beliz’in “Türkiye’nin Aynası: Soma” belgesel film gösteriminden sonra Çetin Erkankan, Gökçe Yeniev ve Hülya Çeşmeci Cengiz ile “Soma’da Emek, Enerji ve Gelecek” paneli Fikret Adaman moderatörlüğünde gerçekleşiyor. 7 Haziran pazar günü ise Bergama Kültür Merkezi’nde yönetmen Ümit Kıvanç’ın “16 Ton” filminin gösterimiyle devam eden projenin haziran programı kapanış forumuyla sona eriyor. Proje temmuz ayında ise Ayvalık’ta devam ediyor.

Projenin çalışmaları ve etkinlik programıyla ilgili detaylar www.celiskilerolasılıklarutopyalar.com sitesinden takip edilebilir.